Sa kasaysayan ng bansa, madalang tayong makakita ng mga pagkakataon kung saan ang mga matataas na opisyal ay direktang hinahamon ng isang pandaigdigang institusyon. Ang balita tungkol sa paglalabas ng utos ng International Criminal Court (ICC) laban kay Senador Ronald “Bato” Dela Rosa ay hindi lamang isang legal na usapin; ito ay isang emosyonal at moral na pagsubok para sa ating lahat bilang mga Pilipino.
Ang Pinagmulan ng Sigalot
Upang maunawaan ang bigat ng sitwasyong ito, kailangan nating balikan ang simula. Noong taong 2016, inilunsad ng administrasyong Duterte ang isang agresibong kampanya laban sa ilegal na droga. Bilang noon ay Hepe ng Philippine National Police (PNP), si Bato Dela Rosa ang naging mukha at boses ng operasyong ito. Sa ilalim ng kanyang pamumuno, libo-libong operasyon ang isinagawa sa bawat sulok ng bansa.
Bagaman marami ang sumuporta sa layuning linisin ang kalsada, hindi maikakaila ang mga ulat ng mga insidenteng lumampas sa hangganan ng batas. Dito pumasok ang mga reklamo ng iba’t ibang human rights groups at mga pamilyang naiwan ng mga biktima. Ang mga hinaing na ito ang naging mitsa upang buksan ng ICC ang kanilang “preliminary examination” hanggang sa mauwi ito sa isang ganap na imbestigasyon.
Ang Bigat ng Pananagutan
Ang paglalabas ng ICC ng utos ay isang seryosong indikasyon na may nakitang “reasonable grounds” ang hukuman upang maniwala na may naganap na mga krimen laban sa sangkatauhan. Sa ilalim ng batas internasyonal, ang isang lider o commander ay maaaring managot hindi lamang sa kanyang sariling aksyon, kundi maging sa mga aksyon ng kanyang mga tauhan kung mapapatunayang alam niya ang mga ito at wala siyang ginawang hakbang upang pigilan o parusahan ang mga ito.
Para kay Dela Rosa, ang isyung ito ay isang direktang banta sa kanyang karera at kalayaan. Ngunit para sa mga tagapagtaguyod ng karapatang pantao, ito ay isang sinag ng pag-asa. Ipinapakita nito na walang sinuman ang higit pa sa batas, lokal man o internasyonal. Ang konsepto ng “impunity” o ang kawalan ng parusa sa mga makapangyarihan ay unti-unting nayayanig.
Ang Usapin ng Jurisdictional Sovereignty
Dito nagiging masalimuot ang usapin. Ang gobyerno ng Pilipinas, simula pa noong panahon ni dating Pangulong Duterte, ay naninindigan na ang ICC ay wala nang kapangyarihan sa bansa matapos tayong kumalas sa Rome Statute noong 2019. Ayon sa ating mga opisyal, ang ating sariling mga korte ay gumagana at kayang humawak ng anumang kaso.
Gayunpaman, ang pananaw ng ICC ay magkaiba. Ayon sa kanila, ang mga krimeng naganap habang ang Pilipinas ay miyembro pa ng ICC ay nananatiling saklaw ng kanilang hurisdiksyon. Ang legal na “tug-of-war” na ito ay naglalagay sa bansa sa isang mahirap na posisyon sa pandaigdigang komunidad. Kung hindi makikipagtulungan ang Pilipinas, maaari itong magkaroon ng negatibong epekto sa ating mga diplomatikong relasyon at maging sa ating ekonomiya.
Ang Emosyonal na Aspeto ng Katarungan
Sa likod ng mga legal na jargon at political statements, nandoon ang mga tao. Ang mga ina na hanggang ngayon ay naghahanap ng kasagutan kung bakit nawala ang kanilang mga anak. Ang mga komunidad na nabalot ng takot sa loob ng maraming taon. Para sa kanila, ang bawat hakbang ng ICC ay tila isang haplos sa kanilang mga sugat.
Hindi natin maaaring balewalain ang damdamin ng mga pamilyang ito. Ang katarungan ay hindi lamang tungkol sa pagpapakulong; ito ay tungkol sa pagkilala sa katotohanan. Kapag ang isang institusyon na tulad ng ICC ay nakikialam, nagbibigay ito ng mensahe na ang mundo ay nakatingin at hindi papayag na ang mga boses ng mahihina ay tuluyang malunod.
Ang Papel ng Kasalukuyang Administrasyon
Sa ilalim ng pamumuno ni Pangulong Ferdinand Marcos Jr., ang bansa ay nasa gitna ng isang krusada. Sa isang banda, kailangang protektahan ang soberanya ng bansa; sa kabilang banda, kailangan ding ipakita sa mundo na ang Pilipinas ay sumusunod sa “rule of law.”
Ang desisyon kung papayagan ba ang mga imbestigador ng ICC na makapasok sa bansa o kung ipapatupad ba ang anumang utos ay isang delikadong balanseng kailangang gawin ng ating gobyerno. Ang bawat pahayag ng Malacañang at ng Department of Justice (DOJ) ay binabantayan hindi lamang ng ating mga kababayan kundi ng buong mundo.
Ang Hinaharap ng Politika sa Pilipinas
Ang kaganapang ito ay tiyak na magkakaroon ng malaking epekto sa darating na mga halalan. Si Bato Dela Rosa ay isang senador at isang maimpluwensyang lider sa Mindanao. Ang kanyang pagkakasangkot sa usaping ito ay maaaring gamitin ng kanyang mga kritiko, ngunit maaari rin itong maging paraan upang lalong magbuklod ang kanyang mga tagasuporta na naniniwalang siya ay pinupulitika lamang ng mga dayuhan.
Ngunit higit sa politika, dapat nating itanong: Anong klaseng bansa ang gusto nating maging? Gusto ba nating makilala bilang isang bansang kumikilala sa karapatang pantao sa lahat ng pagkakataon, o bilang isang bansang handang isantabi ang mga ito para sa isang panandaliang kaayusan?
